W 1898 roku Aleksander Girdwoyń herbu Jastrzębiec kupił w Ołtarzewie 34 ha ziemi i rozpoczął działalność w dziedzinie szkółkarstwa drzew owocowych i sadownictwa rejestrując firmę „Zakład Pomologiczny A. Girdwoynia w Ołtarzewie”.
Zakład ten prowadził szkółkę drzew owocowych, sad produkcyjny, plantację krzewów jagodowych i warzyw.
Tereny Zakładu rozciągały się od Poznańskiej naprzeciwko wylotu ulicy 1 Maja, w obrębie współczesnych parceli nr 243 i 245, ciągnęły się do torów i je przekraczały.
Tak to wygląda na mapie:

zaklad-mapa-cz-2a

Dzisiaj to miejsce wygląda następująco:

posesja-243
posesja-243
posesja-243
posesja-243

 

posesja-245
posesja-245
posesja-245
posesja-245
posesja-245
posesja-245

Wysokie drzewa na posesji 243 wskazują na miejsce dworu.

Zachowały się w zbiorach rodziny Girdwoyń dwa zdjęcia. Na jednym z nich widać nieistniejący już dwór. Był on usytuowany prostopadle do szosy poznańskiej, z tarasem skierowanym w kierunku Warszawy.

dwor-A-Gidrwoynia
dwór Aleksandra Girdwoynia w Ołtarzewie z tarasem otwartym w kierunku ogrodu, ze zbiorów rodziny Girdwoyń
widok-z-tarasu-dworu-A-Girdwoynia
widok z dworu Aleksandra Girdwoynia w Ołtarzewie na taras i park, ze zbiorów rodziny Girdwoyń

„Zakład Pomologiczny A. Girdwoynia w Ołtarzewie” działał jeszcze w 1940 roku pod tą samą nazwą, o czym możemy się dowiedzieć z listu z 10 lipca 1940 roku syna założyciela szkółki do kuzyna Witolda Girdwoynia w Krakowie.

List jest wykazany w zbiorze Pamiętniki i listy polskich autorów z Ziem Zabranych.

Pomologia (z łac. pomum – owoc) – dział sadownictwa; nauka o budowie, pochodzeniu i pokrewieństwie, funkcjonowaniu oraz właściwościach użytkowych odmian drzew i krzewów owocowych.

Źródło: Wikipedia

 

Tak wyglądały zabudowania gospodarcze przy dworze (zdjęcia ze zbiorów A. Girdwoyń). 

zabudowania-gosp-Girdwoyn-1-mn

zabudowania-gosp-Girdwoyn-2-mn

zabudowania-gosp-Girdwoyn-3-mn

Aleksander Girdwoyń, założyciel szkółki w Ołtarzewie był dobrze przygotowany do zadania jakiego się podjął.

Urodził się w 1852 roku w majątku Lisajcie na Żmudzi jako syn Karola Girdwoynia i Amelii Beniuszewicz. Po ukończeniu szkoły w mieście powiatowym Telsze praktykował w swoich folwarkach Lisajcie i Zacisze. Następnie uczył się w Szkole Ogrodniczej w Warszawie działającej przy Ogrodzie Pomologicznym.

Ogród Pomologiczny w Warszawie znajdował się w latach 1870–1944 między ulicami: Nowogrodzką, Emilii Plater (do 1916 roku Leopoldyny)), Wspólną i Tytusa Chałubińskiego (do 1916 roku Teodora).

Możemy przeczytać: „Ogród powstał w celu badania i aklimatyzacji drzew i krzewów owocowych oraz popularyzacji najbardziej wartościowych odmian. Przypominał wiejski sad, rosło w nim 12 tys. drzew owocowych. Wśród nich ustawiono ławki. Prowadzono tam także szkółkę drzew owocowych z ok. 20 tys. drzewek. Przy wejściu do ogrodu znajdowała się budka z wagą, w której sprzedawano uprawiane w nim owoce.

Naprzeciwko ogrodu powstały zabudowania utworzonej w 1879 przy Ogrodzie Pomologicznym Szkoły Ogrodniczej; od 1915 działała tam Państwowa Średnia Szkoła Ogrodnicza.

Ogród został zniszczony w czasie powstania warszawskiego” . Na jego miejscu stoi IX Liceum Ogólnokształcącego im. Klementyny Hoffmanowej.

Aleksander Girdwoyń doskonalił też swoje umiejętności i zdobywał wiedzę z zakresu ogrodnictwa i szkółkarstwa w Prószkowie (niem. Proskau) na Śląsku Opolskim, gdzie w dzielnicy Pomologia w roku 1847 powstała Królewska Akademia Rolnicza a w roku 1868 swoją działalność rozpoczął Królewski Instytut Pomologiczny, zainicjowany przez Gustawa Stolla.

Na praktyki Aleksander Girdwoyń wyjechał do Drezna, Berlina i do Holandii.

Założył w Warszawie ogród, który znajdował się w miejscu obecnego budynku Teatru Roma.

Po powrocie w 1880 roku otrzymał stanowisko inspektora Ogrodu Pomologicznego i Szkoły Ogrodniczej w Warszawie, gdzie wykształcił wielu wybitnych ogrodników.

Był też członkiem założonego w 1884 roku Towarzystwa Ogrodniczego Warszawskiego.

W 1898 roku zdecydował się na założenie szkółki w Ołtarzewie.

W 1902 roku tak reklamował swoje sadzonki truskawek w czasopiśmie Ogrodnik Polski:

Podobne ogłoszenie ukazało się w piśmie „Świat Kobiecy” z 1905 roku.

Swiat-Kobiecy-1905

Swiat-Kobiecy-1905-ogloszenie

Aleksander Girdwoyń wziął ślub w 1893 roku z Marią Korwin-Kossakowską z Kossaków herbu Ślepowron (akt ślubu zachował się w księgach metrykalnych parafii św. Barbary w Warszawie). W roku 1898 urodził się jedyny jego syn Aleksander Piotr.  Aleksander Girdwoyń zmarł w 1922 roku.

Syn kontynuował dzieło ojca w Ołtarzewie.

Aleksander-Girdwoyn-syn-mn
Aleksander Piotr Girdwoyń (1898-1949) zdjęcie ze zbiorów A. Girdwoyń

W Zakładzie Pomologicznym A. Girdwoynia w Ołtarzewie wyhodowano kilka nowych odmian drzew owocowych, znoszących nasze warunki klimatyczne, odpornych i dających obfitość smacznych owoców.

Były to miedzy innymi: „Siewka A. Girdwoynia” i „Piękna Ołtarzewska”.

Sadzonki swoje Zakład wystawiał na wielu wystawach ogrodniczych w Polsce i za granicą.

Prezentujemy zdjęcie z jednej z takich wystaw.

Na tej wystawie Aleksander Piotr Girdwoyń stoi z Kazimierzem Stasiakiem, zdjęcie ze zbiorów A. Girdwoyń

Na tabliczce można odczytać pełną nazwę zakładu:

Zacytujemy tutaj fragment artykułu (zarys biografii Aleksandra i Aleksandra Piotra Girdwoyń) pani Anny Girdwoyń mieszkanki Ożarowa Mazowieckiego dotyczący Aleksandra Piotra Girdwoynia:

„Urodzony w 1898 roku, wszechstronnie wykształcony, studia wyższe rozpoczął w 1917 roku w Polskim Kolegium Uniwersyteckim oraz na Uniwersytecie w Kijowie. Studiował filozofię, nauki przyrodnicze i ekonomię.

Po powrocie do kraju i pięcioletniej służbie wojskowej, ukończył Wydział Prawa i Nauk Politycznych Uniwersytetu Warszawskiego ze specjalizacją w naukach ekonomicznych.

Bezpośrednio po studiach obejmuje stanowisko dyrektora Biura Ekonomicznego Związku Polskich Zrzeszeń Ogrodniczych, równocześnie obejmuje szereg stanowisk społecznych, miedzy innymi Radnego Miasta Warszawy i Radcy Warszawskiej Izby Rolniczej.

Od 1933 roku wykłada w Szkole Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie, bierze udział w międzynarodowych Kongresach Ogrodniczych jako sekretarz, między innymi na XVII Kongresie w Rzymie jest delegatem rządu polskiego, będąc równocześnie vice-prezesem tego Kongresu.

Aleksander Piotr Girdwoyń był też jednym z założycieli (wspólnie z Marcelim Różańskim i Arturem Machlejdem) w 1925 roku spółdzielni finansowej „Kredyt Ogrodniczy”, działającego do dziś pod nazwą Warszawski Bank Spółdzielczy.

W tym czasie prowadzi dwa własne gospodarstwa szkółkarsko-ogrodnicze: Zakład Pomologiczny Aleksandra Girdwoynia w Ołtarzewie oraz filię w Horyszowie Ruskim koło Zamościa, współwłaścicielem tej filii był Michał Girdwoyń, inżynier rolnik.

Firma Aleksandra Piotra Girdwoynia była znana w Polsce, drzewka owocowe zamawiane były i rozsyłane na terenie całego kraju. Do dziś w wielu ogrodach rosną jeszcze drzewa z Zakładu w Ołtarzewie, najczęściej jabłonie (odmiany: koksy, kronselki, malinówki i kosztele) a także orzechy włoskie.

Jabłka z drzew rosnących do dziś w Ożarowie Mazowieckim, pochodzących ze szkółki Aleksandra Girdwoynia, zdjęcie ze zbiorów A. Girdwoyń

Należy wspomnieć o osobach, które odgrywały niebagatelną rolę w osiągnięciach firmy, przyczyniały się do uzyskiwania wysokiej jakości produktów i rzetelnej obsługi klientów. Trzeba wymienić panów Kazimierza Stasiaka i Józefa Woźniaka, obaj swoje kwalifikacje i doświadczenie uzyskali jako praktykanci, a potem pracownicy Zakładu Aleksandra Girdwoynia.

Kazimierz Stasiak z żoną Jadwigą i córką Teresą, zdjęcie ze zbiorów A. Girdwoyń

Kazimierz Stasiak, na kilka lat przed II wojną światową został oddelegowany do pracy w filii w Horyszowie Ruskim. W 1944 roku rodziny Michała Girdwoynia i Kazimierza Stasiaka, wspólnym wagonem towarowym ewakuowały się do Ołtarzewa, gdzie Aleksander Piotr Girdwoyń zapewnił im schronienie i dach nad głową.

Józef Woźniak był bardzo cenionym specjalistą szkółkarzem, wiele lat przepracował w zakładzie założonym przez A. Girdwoynia w Ołtarzewie, a następnie w szkółkach w Umiastowie”.

Aleksander Piotr Girdwoyń zmarł w Otwocku w 1949 roku.

W Życiu Warszawy z tego roku ukazał się na stronie 5 nekrolog:

Znany varsavianista Jerzy Stanisław Majewski wspomniał o ogrodach Girdwoynia w Warszawie w artykule opublikowanym w 1999 roku:

Gazeta Stołeczna nr 223, wydanie z dnia 23/09/1999, str. 20, Ogród Pomologiczny

Po owoce między Teodorę a Leopoldynę”.

źródła:

Aleksander (1852-1922)
Aleksander Piotr (1898-1949)
Aleksander (1852-1922)

Praktyki w Zakładzie pomologicznym w Ołtarzewie w latach 1899-1901 odbywał znany ogrodnik, publicysta i fotografik Stanisław Barnaba Schönfeld (1882-1955).

 

W 1933 roku odbył się w Toruniu VI Zjazd Ogrodniczy, na którym wystąpił z referatem Aleksander Piotr Girdwoyń. Przyjęto na Zjeździe 14 postawionych przez niego wniosków dotyczących usprawnienia i podniesienia całokształtu ogrodnictwa. Zapisano informację o tym w Przeglądzie Ogrodniczym sierpień-wrzesień 1933 rok. W tym Przeglądzie Ogrodniczym można zapoznać się z referatem „Stan gospodarczy naszego ogrodnictwa” Aleksandra Piotra Girdwoynia i wnioskami, jakie złożył do przegłosowania.

 

Dodaj komentarz

Close Menu