Druga część historii Bronisz
W 1791 roku Dobra Bronisze zakupił Teofil Szymanowski od Stanisława Szymanowskiego (1) za sumę 185 000 złotych polskich.
Strona z księgi hipotecznej dóbr Bronisze. Kolejni właściciele po Stanisławie Szymanowskim to Teofil Szymanowski a potem Aleksander Szymanowski
W 1810 roku dobra te zostały wystawione na licytacje (2), która miała się odbyć 19 maja b. r.
Gazeta Warszawska z 1810 roku
Dobra te składały się z jednego dworu murowanego, jednego dworu starego drewnianego, stodoły z jednym klepiskiem, spichrza murowanego, stajni, wozowni, kuźni murowanej oraz dwóch karczm zajezdnych. Jedna na trakcie błońskim, druga na trakcie nadarzyńskim. W skład dobytku wchodził również wiatrak i dziewięć chałup wiejskich zamieszkałych przez włościan, z których siedmiu pracuje 6 dni w tygodniu, 1 trzy dni a jeden 2 dniówki odpracowuje za posiadany grunt.
Dobra te graniczą z jednej strony z Dobrami Konotopą należącymi do Księży Farskich Warszawskich i Gołąbkami W. Popławskiego dziedzicznymi, z drugiej strony, z Dobrami Królewskimi Ożarowem, z trzeciej Dobrami Macierzysz należącymi do Panien Sakramentek, z czwartej z Dobrami Szlacheckimi Pyzanowszczyzną i Scirzeszczyzną zwanymi. W dobrach tych jest ogród włoski drzewkami różnymi zasadzony oraz kawałek olszyny i brzeziny. Położone są w powiecie i departamencie warszawskim. Podatku rocznie od tych dóbr opłaca się 186 zł i 33 grosze. Podymnego razem z włościanami 60 zł. Zamieszkałe są przez Kredytora Ur. Filipa Kampioniego, włościan 9, karczmarzy 2, starozakonnego Wulfa Pautłowicza i Stefana Gromadzkiego, młynarza Józefa Jarzewskiego i kowala Feliksa Sznetowskiego.
Licytacja ta najwyraźniej nie doszła do skutku bo Dobra Bronisze Teofil Szymanowski sprzedaje 26 czerwca 1822 roku Aleksandrowi Szymanowskiemu za 100 000 zł bez Piotrkówka Małego i Dużego. 13 marca 1827 roku Aleksander Szymanowski dokupuje Piotrkówek Mały i Duży za 50 000 zł.
W ramach reperkusji po powstaniu listopadowym w 1834 Bronisze, Mory, Orły, Piotrkówek, Strzykuły i Wieruchów zostały zlicytowane i przejęte przez czynowników carskich Leopolda i Krystynę Schüsser. W 1840 dobra te zakupił baron rosyjski Iwan Puszet.
Stefan Lewandowski, Dzieje Ziemi Ożarowskiej str. 140,
„Wzrost podatków i grabieży wojskowych podczas oblężenia Warszawy w 1831 roku doprowadził do wywłaszczenia przez licytację dóbr ziemskich oficerów polskich braci Stanisława i Teofila Szymanowskich, właścicieli Bronisz, Morów, Orłów, Piotrkówka, Strzykuł i Wieruchowa, które 10 września 1834 roku przejęli na licytacji za 103 tysiące złotych czynownicy carscy Leopold i Krystyna Schüsser, a następnie w 1840 roku baron rosyjski Iwan Puszet – major gwardii carskiej za cenę 31 tysięcy rubli, czyli 139 tysięcy złotych. Dobra te w 1847 przejął w dzierżawę za 31 tysięcy rubli Aleksander Detkeus dla swych synów Wiktora i Przemysława oraz córek Adelajdy, Bogumiły, Faustyny i Zdzisławy, co zostało zapisane w księdze hipotecznej nr 745”.
W 1841 roku dobra ziemskie Bronisze z przyległościami w Piotrkówku oraz częściami dóbr Mory i Orły nabył Józef hrabia Moszczeński z żoną Nepomuceną.
Stefan Lewandowski, Dzieje Ziemi Ożarowskiej str. 141,
„Dobra ziemskie Bronisze na licytacji z powodu zadłużenia w Towarzystwie Kredytowym Ziemskim na sumę 97 tysięcy złotych wraz z przyległościami w Piotrkówku oraz częściami dóbr Mor i Orłów nabyli Józef hrabia Moszczeński z żoną Nepomuceną, właściciele dóbr Drybus w powiecie sochaczewskim. Akt ten sporządził rejent Jan Dzieciolkiewicz w księdze wieczystej nr 88”.
Strona z księgi hipotecznej dóbr Bronisze. Kolejny właściciel Józef Moszczeński
15 maja 1841 roku Dobra Bronisze zakupuje od Towarzystwa Kredytowego za sumę 137 000 zł. Józef Moszczeński. Był on skoligacony z Szymanowskimi. Aleksander Szymanowski był szwagrem żony Józefa Moszczeńskiego Nepomuceny Bieleckiej. (3)
W 1844 roku Józef Moszczeński sprzedał 2 morgi 300 prętów kwadratowych miary nowopolskiej na własność Rządu Królestwa z przeznaczeniem dla służby drogowej. Działka ta znajdowała się przy trakcie kaliskim i drodze bocznej do Piotrkówka.
20 lipca 1853 roku Józef Moszczeński przystępuje do Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego zastawiając Dobra Bronisze z przyległościami, Piotrkówek Mniejszy, części Mory, część Orły A i część Grotowizny z przyległościami i przynależnościami.
W XIX wieku wyszczególniono (za Witold Małcużyński. Rozwój Terytorialny Miasta Warszawy, str. 195, aneks 8):
Wieś Bronisze 12 osad mieszczańskich i 50 mórg,
Wieś Jawczyce 3 osady włościańskie i 251 mórg,
Wieś Zabrzezina 3 osady włościańskie i 52 morgi,
Folwark Bronisze 322 morgi.
Część posiadłości Dóbr Bronisze była w wieczystej dzierżawie, od której właściciele płacili czynsz dla dziedzica. Wszystkie akta notarialne były wpisywane do księgi wieczystej Dobra Bronisze. Kilka przykładowych aktów:
- Jan i Karolina z Kusztów małżonkowie Anders 20 września 1845r sprzedają wieczystą dzierżawę 5 morgów i 250 prętów miary nowopolskiej wraz z wiatrakiem Stanisławowi Matraszak obywatelowi w Warszawie pod nr 1248 lit.U zamieszkałym za sumę 3900 zł(585 rubli srebrnych);
- W 1845 roku Krystian Kwasebardt kolonista w Jawczycach oświadcza, że wraz z żoną z Kobleszów ich majątek wynosi 8 tysięcy rubli srebrnych i 808 kopiejek, z których połowa należy w spadku dla nieletnich 1 Krystjana, 2 Katarzyny Doroty, 3 Karoliny 4 Jana Daniela,5. Marii Luizy, 6 Kamila Felicjana i zabezpiecza spłate na własnej koloni w Jawczycach czyli na prawie wieczystej dzierżawy czterech włók gruntu w wykazie Dóbr Bronisze.
- Michał Wahl małżonka Krystyna z Klejnów sprzedają części Dóbr Mory należące do Dóbr Bronisze i wyprowadzają się do Skoroszy lit A pod Warszawą. Grunta te w ilości 15 mórg zakupił Jakub Machlejd kolonista mieszkający w Morach.
- Wdowa po Janie Katarzyna z Voglów Hryst nabyła 28 maja 1858 roku na nazwę Zabrzezina kolonię wieczysto czynszową, którą w 1863 roku sprzedała synowi Janowi Hryst a ten trzy lata później sprzedał Józefowi Haas zamieszkałemu w Skoroszach.
Po śmierci Józefa Moszczeńskiego 17 stycznia 1863 roku Dobra Bronisze dziedziczą; Bolesław Antoni Moszczeński, Władysława Moszczeńska i Zofia z Moszczeńskich Grabowska z mężem Ignacym.
Od 27 października 1867 roku jedynym właścicielem zostaje Bolesław Antoni Moszczeński.
W 1971 roku z powodu zadłużenia w Towarzystwie Kredytowym Ziemskim w Dzienniku Warszawskim nr 43 z 1871 roku ukazało się ogłoszenie z terminami licytacji publicznych dla majątku Bronisze, Pogroszewo i Domaniew. Dla Bronisz licytacja była wyznaczona na 7 (19) października 1871 roku.
Ogłoszenie w Gazecie Warszawskiej nr 43 z 1871 roku
Najprawdopodobniej do tej licytacji nie doszło. Bolesław Moszczeński zarządzał majątkiem do śmierci w 27 listopada 1900 roku.
Po nim majątek odziedziczył Stefan Moszczeński, który zarządzał majątkiem do 1946 roku.
Wniosek o upaństwowieniu majątku Bronisze z 1946 roku
Wnioskiem z dnia 8 lipca 1946 roku Wojewódzki Urząd Ziemski stwierdza, że nieruchomość ziemska pod nazwą Dobra Ziemskie Bronisze położone w powiecie warszawskim, była własność Stefana Moszczeńskiego, podpada pod działanie przepisów Dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego o przeprowadzeniu reformy rolnej i nieruchomość przechodzi na rzecz Skarbu Państwa.
Jan Mikołajczyk
Literatura
- Archiwum Państwowe w Warszawie Oddział Grodzisk Mazowiecki. Hipoteka Pruszków Dobra Ziemskie.
- Gazeta Warszawska 1810 nr 33
- Daniel Kamiński Stefan Moszczeński 1871-1946. Twórca Ekonometrii Rolnej.
Pierwszą część historii Bronisz przeczytasz we wpisie
Bronisze w dawnych wiekach
