Willa „Wilśniaczek” i jej mieszkańcy
Willa „Wilśniaczek” to jedna z pereł architektury Ożarowa czasów Spółki Akcyjnej „Miasto- Ogród”. Znajduje się na osiedlu Mickiewicza przy ulicy Janusza Kusocińskiego. Została wybudowana w 1930 r dla Mieczysława Wiśniakowskiego. Nazwa willi pochodzi od nazwiska właściciela. W 1938 roku po śmierci Mieczysława Wiśniakowskiego posiadłość przeszła na własność jego żony Marii Reginy Wiśniakowskiej z domu Szymańskiej. Po wojnie dom został objęty kwaterunkiem, obecnie stanowi własność prywatną. Willa została wyremontowana w ostatnich latach.
 |
 |
Wejście frontowe od strony ulicy J. Kusocińskiego (strona zachodnia)
 |
 |
Po lewej wejście na klatkę schodową prowadzącą na poddasze (strona północna)
Po prawej wejście z ogrodu (strona wschodnia). Dziękujemy za możliwość obfotografowania willi z każdej strony. Zdjęcia Ewa Marczyńska.
Na zdjęciu z 1979 roku z portalu Zabytek.pl ta strona nie była otynkowana.
Willa „Wilśniaczek” w 1979 roku z portalu zabytek.pl
Okres dwudziestolecia międzywojennego
Cytujemy informacje z portalu zabytek.pl:
„W 1925 roku posesję o pow. 0,1659 ha wydzieloną z nieruchomości hipotecznej „Osada Kasztelanka numer 5” nabył Mieczysław Marian Wiśniakowski. Budynek został wybudowany w latach 1929-1930. Dołączony do akt księgi hipotecznej plan posesji sporządzony został przez mierniczego przysięgłego Ryszarda Wińskiego w grudniu 1930 roku.
Opis. Willa zbudowana w stylu dworkowym, architekt nieznany. Budynek murowany z cegły ceramicznej, na której widoczne są stemple cegielni „Jelonki” (Cegielnia Braci Schneidrów – we wpisie Szeligi). Dom jest jednokondygnacyjny z użytkowym poddaszem, częściowo podpiwniczony, dach mansardowy kryty dachówką ceramiczną. Powierzchnia użytkowa ok. 170 m kw., pierwotnie na dole była kuchnia i 3 pokoje, na górze kuchnia i 4 pokoje. W planach późniejszych widać wtórne podziały na mniejsze pomieszczenia ze względu na wydzielenie łazienek i kuchni w ramach kwaterunku. Willa została wpisana do rejestru zabytków, nr. A-1395 z 09.11.2017 r”.
Do wnętrza można było się dostać z trzech stron: frontowej (od zachodu), od strony północnej i tam była klatka schodowa prowadząca na poddasze oraz od strony wschodniej wyjście na ogród.
Mieczysław Wiśniakowski urodzony 27.05.1874 w Kielcach, zmarł w wieku 65 lat 11.11.1938 roku. Był jedynakiem, synem Lucjana zmarłego w 1883 r. i Eleonory z Giergielewiczów (1847-1922). Ukończył Gimnazjum w Kielcach (1883-1894), był studentem Wydziału Mechanicznego PR (1894-95) oraz studentem i absolwentem Wydziału Handlowego (1895-1900). W okresie studiów wstąpił do korporacji akademickiej Welecja (archiwum korporacyjne, poz. 834).
Po studiach został nauczycielem w Szkole Handlowej w Kole w gub. Kaliskiej. Awansował na stanowisko urzędnika Izby Kontroli Skarbowej. Należał też do Koła Kielczan z siedzibą w Warszawie (do koła należał np. Stefan Żeromski).
Mieczysław Wiśniakowski napisał wspomnienia z czasów Gimnazjum w Kielcach. „Z mojego przeżycia w gimnazjum Kieleckiem od 1883 do 1894 roku”. Jest to przejmujący obraz szkoły pod zaborem rosyjskim, w której program nauczania miał na celu wynarodowienie młodzieży polskiej. Przeczytasz w Księdze Pamiątkowej Kielczan, str. 145- 152.
Ożenił się z Marianną (Maria) Reginą z Szymańskich Wiśniakowską (ur. 7.09.1888- zm. 24.08.1965). Pochowana została na Cmentarzu Powązkowskim, Kwatera 319, Rząd 3, Miejsce 22 Małżeństwo nie miało dzieci. Żona Mieczysława zmarła już po wojnie.
Cmentarz Powązkowski, Kwatera 319, Rząd 3, Miejsce 22. Pochowani: Mieczysław z żoną Marią Reginą i jego matka Eleonora
Akt zgonu wdowy Eleonory z Giergielewiczów Wiśniakowskiej zmarłej w 1922 roku, córki Piotra i Rozalii. Zamieszkałej w Warszawie, przy ulicy Natolińskiej 5, przy synu. Zgłoszenia dokonał handlowiec Mieczysław Adamski oraz Honorat Nawrocki (1890-1935), nauczyciel Szkoły Powszechnej nr 94 na Siekierkach w Warszawie
W trójkątnym szczycie elewacji frontowej znajduje się herb Szreniawa.
 |
 |
Po lewej herb w szczycie willi, po prawej herb Szreniawa na Colegium Novum w Krakowie
Nie mamy zapisów przy Mieczysławie Wiśniakowskim o pieczętowaniu się herbem Szreniawa ale na cmentarzu Wojskowe Powązki spoczywa Tadeusz Franciszek Wiśniakowski,(1910-1939) herbu Szreniawa, podchorąży WP, który zginął w obronie Warszawy, kwatera A17, rząd 5, grób 28. Biuletyn IPN.
Willę Mieczysława Wiśniakowskiego wyróżniała nazwa „Wilśniaczek”. Była umieszczona w łuku opartym na toskańskich kolumnach nad wejściem frontowym od ulicy Kusocińskiego.
 |
 |
Rekonstrukcja prezentacji nazwy willi i otoczenia wykonana przez Leszka Marczyńskiego. Budynek willi po remoncie.
Napis, choć wyblaknięty, był widoczny jeszcze na początku 80.lat. Według wspomnień mieszkańców ulicy Kusocińskiego złote litery były na jasno-różowym tle.
Do około 1975 roku obowiązywała nazwa ulicy „Polna”. Uchwałą Miejsko-Gminnej Rady Narodowej zmieniono ją na Janusza Kusocińskiego, chcąc upamiętnić olimpijczyka, który spędził w Ożarowie 23 lata swojego życia.
Wspomniany we wstępie mierniczy przysięgły Ryszard Wiński (1889-1937), który sporządził dla Mieczysława Wiśniakowskiego plan posesji, zmarł kilka lat po wybudowaniu willi. Jego osobę i dokonania podaje Przegląd Mierniczy I 1937, Rok XIV- dział Nekrologia:.
„Ryszard Wiński, mierniczy przysięgły, członek Stowarzyszenia Mierniczych Przysięgłych R.P. , członek Sekcji Planowania i Pomiarów Oddz. Warszawskiego. Urodził się dn. 13 stycznia 1889 r., ukończył Szkołę Realną we Lwowie, kursy politechniczne przy Wolnej Wszechnicy Polskiej, politechnikę francuską, Kurs Geometrów przy Politechnice Warszawskiej. Od 1917 r. pracował w zawodzie mierniczym: w Okręgowym Urzędzie Ziemskim w Warszawie jako komisarz ziemski na pow. Ciechanowski, w Biurze Pomiarów m. st. Warszawy, wreszcie w wolnym zawodzie jako mierniczy przysięgły z siedzibą w Warszawie. Za czasów okupacji niemieckiej należał do P.O.W. Straży Obywatelskiej, był czynnym członkiem Koła Miłośników Śródmieścia m. st. Warszawy. Zmarł nagle dnia 15 stycznia r. b.[1937] w Warszawie”.
W tym samym numerze Przeglądu Mierniczego znajduje się nekrolog Lucjana Szymańskiego (1891-1937), który był mierniczym przysięgłym z siedzibą biura w Ożarowie od 1929 r do 1933 r. Ryszard Wiński miał biuro w Warszawie przy ulicy Miodowej 12. Lucjan Szymański znał się z Ryszardem Wińskim razem należeli do Związku Mierniczych Przysięgłych z siedzibą w Warszawie przy ul. Czackiego3/5.
Nie udało nam się ustalić, gdzie to biuro się mieściło.
Okres po zakończeniu II wojny światowej
Galeria zdjęć willli z różnych lat powojennych – 1961, 1979, 2011, 2019, 2020, 2023
Wspomnienia Izabelli Milczarek
Przed wojną właścicielami posesji byli Mieczysław i Maria Wiśniakowscy. Małżeństwo nie miało dzieci. Po wojnie willa przy ulicy Polnej 5 obecnie Kusocińskiego 5 została objęta kwaterunkiem jak wiele innych budynków w Ożarowie. Mieszkało w niej kilka rodzin.
Na parterze mieszkała pani Maria Wiśniakowska, żona Mieczysława. We własnym domu ograniczona została do jednego pokoju, kuchni i łazienki. Do mieszkania wchodziło się wejściem głównym od ulicy przez ganek i korytarz. Z pokoju od strony wschodniej wychodziło się do ogrodu. Na dole w pokojach był parkiet dębowy, a w jednym z pomieszczeń znajdował się piec kaflowy.
W czasie okupacji niemieckiej pani Maria Wiśniakowska udzielała pomocy Żydowi za co groziła kara śmierci, zesłanie do obozu koncentracyjnego lub więzienie. Ukrywała w piwnicy mężczyznę, którego nazywała Hari, nie znamy jego tożsamości ani dalszych losów.
Kiedy Iza dowiedziała się, że człowiek ten był zarośnięty, z brodą i chudy nigdy nie schodziła do piwnicy. Bała się, że może tam jeszcze go spotkać.
Pani Wiśniakowska w stosunku do lokatorów była raczej nieprzychylna, ale bardzo lubiła dzieci. Na Izę mówiła Isia, Isiunia i częstowała ją słodyczami. Pani Maria nie miała bliskiej rodziny i kiedy pod koniec życia zachorowała na raka wątroby pani Władysława Milczarek opiekowała się nią.
Henryk Milczarek z żoną Władysławą i trojgiem dzieci: Izą, Jolą i Jurkiem mieszkali w willi od 1947 roku do początków lat 70 tych kiedy otrzymali mieszkanie na osiedlu Obrońców Warszawy.
 |
 |
Władysława i Henryk Milczarek (po prawej w jasnej kurtce). Zdjęcie z kolekcji Izabelli Milczarek
 |
 |
 |
Izabella, Jolanta i Jerzy Milczarek w dzieciństwie. Na zdjęciu po lewej pod krzesłem pozuje pies Bimbek. Zdjęcia z kolekcji Izabelli Milczarek
Na dole od frontu w salonie mieszkali państwo Miszalscy, ludzie wykształceni i kulturalni. Mieli syna Michała i córkę Basię. Pan Miszalski był inżynierem.
Po Miszalskich mieszkali Królakowie, pan Królak był wojskowym. Pani Iza z tego okresu zapamiętała przykre zdarzenie, które bardzo przeżyła. Milczarkowie mieli psa przybłędę o imieniu Bimbek. Pan Królak któregoś dnia stwierdził, że pies jest chory na nosówkę i go zastrzelił. Po Królakach mieszkało małżeństwo Wojtkiewiczów, którzy mieli dwóch synów.
Na poddaszu mieszkała rodzina Milczarek, rodzina Betlińskich i pani Anna Zielińska. Do mieszkania wchodziło się bocznymi drzwiami od strony północnej budynku. Przechodziło się przez kuchnie pani Marii i na górę po krętych schodach. Rodzina Milczarek miała jeden pokój z kuchnią, na korytarzu za kotarą była prowizoryczna łazienka, wygódka znajdowała się na zewnątrz. Wodę nosiło się ze studni od sąsiadów Królaków bo w studni przy domu utopił się kot. Większość pomieszczeń na górze miała skosy, posiłki gotowano na kuchni węglowej z białych kafli. Piec kaflowy w pokoju stanowił jedyne źródło ciepła, a mimo to w zimie było bardzo zimno.
Jednego roku jak pan Henryk dostał kwiaty na imieniny to przez noc zmarzły. Z czasem rodzina dostała drugi pokój po Betlińskich.
Małżeństwo Laura i Stefan Betlińscy mieli syna Edwarda i córkę Henrykę. Pan Stefan był malarzem pokojowym, malował również obrazy, głównie portrety i pejzaże. Jeden z obrazów podarował Władysławie Milczarek.
Obraz Stefana Betlińskiego
Syn Edward w ramach zasadniczej służby wojskowej został przymusowo zatrudniony w kopalni węgla gdzie zginął w wypadku. Razem z nim w bardzo ciężkich warunkach pracował Ryszard Łuczak ( 1934-2023). Henryka wyszła za mąż za lotnika pana Perla, mieli synów Juliusza i Mieczysława. Pan Perl zmarł i pani Henryka wyszła drugi raz za mąż za pana Malinowskiego.
Na górze mieszkała pani Anna Zielińska z sublokatorką panią Renią, która była bileterką w kinie w Warszawie. Pani Anna pochodziła z rodziny posiadającej majątek ziemski w okolicy Hajnówki. Mąż Stanisław Zieliński herbu Świnka był lotnikiem, zginął w czasie wojny. Pani Anna była represjonowana przez władzę i żyła w biedzie. Zielińscy mieli syna Zdzisława, który wyjechał do Francji. W Warszawie mieszka wnuk Mirosław Zieliński.
Wokół domu był piękny ogród, w którym rosły jabłonie, krzewy bzu i jaśminu oraz peonie i tulipany. Za ogrodem było boisko gdzie trenowała drużyna piłki nożnej. W mieszkaniu była szatnia, a w przygórkach-komórkach trzymano sprzęt sportowy i piłki. Mama pani Izy prała w kotle koszulki sportowcom.
Mieszkańcy ulicy Polnej (obecnie Kusocińskiego)
Po wschodniej stronie ulicy Polnej w jednopiętrowym budynku przy torach mieszkali Łępiccy, Baraniak i Laskowscy.
W następnym domu mieszkała pani Kalinowska z córką Ireną. Panie zbierały zioła i sprzedawały na bazarze Różyckiego. Dzieci bały się zielarek bo myślały, że to jakieś czarownice. Tak naprawdę były to bardzo miłe panie. Po nich mieszkała rodzina Kulików.
Za willą w stronę Duchnic były domy Sadowskich, Królaków, Pniewskich i Sobótka.
Panie Kalinowskie, Królakowie i Pniewscy hodowały kozy, które wychodziły na ulicę. Droga była ziemna, rosła na niej trawa.
Po zachodniej stronie ulicy tam gdzie teraz jest dom pani doktor Milej była łąka. Dalej w kierunku Duchnic mieszkali Rytowscy, Małeccy, Miszalscy, Komendarek, a na końcu Janina i Stanisław Jabłońscy. Od strony torów był teren przedwojennej firmy- Suszarnia i Skład Nasion z halą magazynową i budynkiem GS gdzie pracował p. Milczarek.
W każdym prawie domu były dzieci w różnym wieku. Razem chodziły do szkoły i razem spędzały czas na podwórku. Dziewczynki bawiły się laleczkami, które same robiły z gałganków lub chodziły z wózeczkami.
Czasy i warunki lokalowe były bardzo ciężkie, ale mimo wszystko mieszkańcy ulicy Polnej wspierali się i pomagali sobie wzajemnie. Spotykali się razem na uroczystościach rodzinnych, organizowali wycieczki, tworzyli lokalną wspólnotę. Rodzina Milczarek przez długi czas utrzymywała kontakt z rodziną Zielińskich i Betlińskich.
Willa „ Wilśniaczek” jest przykładem zabudowy Ożarowa „miasta – ogrodu” gdzie po parcelacji w latach 20 tych powstały osiedla willowe Franciszków i Mickiewicza. Stuletnia historia willi stanowi świadectwo minionej epoki i przybliża nam obraz dawnego Ożarowa oraz jego mieszkańców.
Grób rodziny Milczarek -cmentarz w Ołtarzewie, miejsce N/03B/016
Grób rodziny Betlińskich- cmentarz w Ołtarzewie, miejsce N/11B/01C
Grób Anny Zielińskiej – cmentarz w Ołtarzewie, miejsce N/10B/03
Ewa Marczyńska