Święto Morza w Ożarowie Mazowieckim – Wirtualne Muzeum Ożarów Mazowiecki

Nieoczekiwanie Wirtualne Muzeum OM stało się „odkrywcą” uroczystości Święta Morza w naszym mieście przed wojną. Wszystko za przyczyną jednej fotografii z kolekcji starych zdjęć rodziny Milczarków. Oto ono.

Podpis po drugiej stronie zdjęcia głosił, że jest to Święto Morza. Skąd mamy pewność, że w Ożarowie?

To znana i zachowana do dziś kamienica Wacława i Kazimierza Kargolów.

Co prawda i ona nie jest taka, jak była: od wschodu dobudowano część z bramą na przestrzał budynku na parterze i po jednym oknie na pierwszym i drugim piętrze. Kamienica została też otynkowana. Widać też, że teren nieco się podniósł, bo do trojga drzwi wiedzie po jednym stopniu a na starym zdjęciu wchodzi się po trzech stopniach.

Szosa Poznańska jest zwykłą, wąską drogą mającą po południowej stronie rów odwadniający, którego fragment widoczny jest na zdjęciu, Za słupem po lewej stronie zdjęcia widać zarys wschodniego szczytu nieodległej kamienicy Stefana Matysa (dziś hotel „Bida z nędzą”)..

Za kamienicą Matysa rozciągał się fragment działki podarowanej powstałej w 1924 roku Ochotniczej Straży Pożarnej. Za kamienicą Kargola stały stajnie. Wacław Kargol użyczał swoich koni strażakom wyjeżdżającym do pożaru. Konie same wybiegały ze stajni na dźwięk strażackiej syreny.

Wacław Kargol prowadził masarnię i sklep w swojej kamienicy. Podobnie jak Matys wynajmował też w niej mieszkania.

Kamienica Wacława Kargola, Stefana Matysa i Karola Wilda w Ołtarzewie to trzy jedyne, piętrowe kamienice po północnej stronie szosy poznańskiej, które powstały na początku XX wieku.

Wracamy do zdjęcia ze Święta Morza. Kamienica jest udekorowana flagami, mieszkańcy wylegli całymi rodzinami przed budynek. Stojący wóz konny jest też udekorowany.

Przypuszczamy, że woźnicą jest Karol Milczarek (1898-1960), bo taki zawód wykonywał. Potem został pomocnikiem taksówkarza (z powodu zagrożenia napadami taksówkarz jeździł z pomocnikiem). Zdjęcie jest w rodzinie Milczarków pamiątką po dziadku Karolu.

Zdjęcie jest niedatowane a w rodzinie Milczarków nie zachowały się wspomnienia tego święta.

W przybliżeniu możemy datować zdjęcie na lata 1932-1939. Osiem razy było ono organizowane w wolnej Polsce.

Święto Morza było obchodzone 29 czerwca (czasami pojawiała się lipcowa data). W ten dzień przypada wspomnienie świętych Apostołów Piotra i Pawła, którzy są patronami rybaków, żeglarzy i marynarzy.

W zasobach Wirtualnego Muzeum czekały zdjęcia ze Święta Morza obchodzonego w pobliskim Błoniu (13 km od Ożarowa). Zostały znalezione w albumie „Błonie na dawnej fotografii” wydanym w 2005 toku.

Święto Morza w najbliższej okolicy

Tak wyglądał Ratusz na rynku w Błoniu w 1936 roku.

Ze Świętem Morza wiązała się działalność Oddziału Ligii Morskiej i Kolonialnej, która miała przystań na Utracie a głównym sponsorem kajaków była Fabryka Zapałek w Błoniu, powstała w 1912 roku.

Przypominamy w telegraficznym skrócie jak było z dostępem Polski do morza po odzyskaniu niepodległości.

11 listopada 1918 roku odzyskanie przez Polskę niepodległości bez dostępu do morza
1919 rok – działania dyplomatyczne
Czerwiec 1919 rok – Przyznanie Polsce 147-kilometrowego pasa wybrzeża (wraz z Mierzeją Helską) przypieczętował Traktat Wersalski. W skład pasa wybrzeża wchodził: brzeg Półwyspu Helskiego – 74 km, morze otwarte – 24 km i brzeg Zatoki Puckiej – 49 km. W jej granicach nie znalazł się jednak żaden większy port. Gdańsk, został Wolnym Miastem, pozostającym pod nadzorem Ligi Narodów.
Praktyczne odzyskanie dostępu do morza nastąpiło w 1920 r. Polskie władze i wojsko pod dowództwem gen. Józefa Hallera przejęły przyznany odcinek Pomorza dopiero na początku 1920 roku. Symboliczne Zaślubiny Polski z Bałtykiem w Pucku odbyły się 10 lutego 1920 roku.
Brak portu, brak okrętów (dostaliśmy 6 kontrtorpedowców z Niemiec),brak wyszkolonych ludzi (kursy w Toruniu – port rzeczny poniemiecki, oraz w Modlinie – zręby szkolnictwa oficerskiego morskiego marynarki wojennej marzec 1921
23 września 1922 r. Sejm RP uchwalił ustawę upoważniającą rząd do budowy portu morskiego w Gdyni. Budowa miasta, portu i bazy marynarki wojennej na Oksywiu przebiegała w błyskawicznym tempie. W ciągu dwu lat zbudowano także magistralę kolejową ze Śląska do Gdyni z ominięciem Gdańska. W całym kraju powstawały koła Ligi Morskiej i Kolonialnej, które w 1939 roku liczyły milion członków.

Liga Morska i Rzeczna oraz Liga Morska i Kolonialna

Liga Morska i Rzeczna (LMR, LMiR), później Liga Morska i Kolonialna (LMK, LMiK) – polska organizacja społeczna założona w 1924 roku, stawiająca sobie za cel propagowanie zagadnień morskich wśród społeczeństwa polskiego. Działała na rzecz rozbudowy floty morskiej i rzecznej. W okresie międzywojennym jej celem było także pozyskanie terenów pod osadnictwo lub kolonie dla Polski (np. w Brazylii, Peru, Liberii, terytoriach zamorskich Francji).

Rola Maurycego Zamoyskiego

Ze względu, że Maurycy Zamoyski był członkiem zarządu kolonii Ołtarzew, jego kancelaria porządkowała sprzedaż działek, opracowała statut zatwierdzony w 1913 roku przez władze carskie, przytaczamy kilka ciekawostek związanych z tą osobą.

Hrabia Maurycy Zamoyski w listopadzie 1914 roku założył wraz z Romanem Dmowskim, Władysławem Grabskim, Zygmuntem Wielopolskim i Stanisławem Wojciechowskim w Warszawie pierwszy Komitet Narodowy Polski.
4 października 1918 roku, uzyskawszy zgodę rządu francuskiego, mianował wodzem naczelnym armii polskiej we Francji gen. Józefa Hallera. Był jednym z najważniejszych organizatorów armii polskiej.
Maurycy Zamoyski był jedynym przedstawicielem arystokracji, którego tolerował i z którym był w stanie rzeczowo rozmawiać Marszałek Piłsudski.
28 czerwca w trakcie podpisywania Traktatu Wersalskiego w sali lustrzanej Pałacu Wersalskiego zebrane wszystkie delegacje w obecności prezydenta Francji Raymonda Poincare, po wysłuchaniu przemówień stron, przystąpiły do podpisywania samego dokumentu traktatu, okazało się, że delegacji polskiej brak jest pieczęci. Maurycy Zamoyski przy podpisie użył swojego rodowego pierścienia z herbem Jelita.
W 1922 r. był kandydatem Związku Ludowo-Narodowego na prezydenta RP.
Szacuje się, że na działalność dyplomatyczną, kulturalną i oświatową Maurycy Zamoyski przeznaczył łącznie około 2 miliony dolarów prywatnych pieniędzy, co w tamtych czasach było sumą astronomiczną.
W sierpniu 1917 r. razem z Romanem Dmowskim i Erazmem Piltzem znalazł się w drugim Komitecie Narodowym, na którego działalność zastawił rodowe klejnoty, wycenione na 6,5 mln franków. W 1919 roku dług ten został w całości przejęty przez rząd polski a klejnoty wróciły do Zamoyskich.

Wspominamy szerzej o Maurycym Zamoyskim, gdyż był on związany z naszym miastem: był członkiem TMO, kancelaria ordynacka porządkowała dokumenty Kolonii Ołtarzew i opracowała statut zatwierdzony w 1913 roku przez władze carskie.

Święto Morza w Polsce przed wojną

Narodowe Archiwum Cyfrowe dostarczyło nam wielu zdjęć z obchodów Święta Morza w różnych miejscowościach i różnych latach.
Najbardziej wzruszające wydały nam się trzy:

Rybacy kaszubscy przenoszą z łodzi na brzeg beczułkę z wodą z Bałtyku w 1935 roku

Makieta statku „Tramwajarz” zamontowana w Warszawie na podwoziu tramwaju w 1933 roku.

Poświęcenie wód Potoku Kościeliskiego w Dolinie Kościeliskiej w Tatrach w 1933 roku.

Morze, nasze morze
Pieśń Marynarki Wojennej

Chociaż każdy z nas jest młody,
Lecz go starym wilkiem zwą.
My, strażnicy polskiej wody,
Marynarze polscy są.
- Morze, nasze morze!
- Wiernie ciebie będziem strzec.
- Mamy rozkaz cię utrzymać
- Albo na dnie, na dnie twoim lec,
- Albo na dnie z honorem lec.
Żadna siła, żadna burza
Nie odbierze Gdańska nam.
Własna flota, choć nieduża
Wiernie strzeże portu bram.
- Morze, nasze morze!
- Wiernie ciebie będziem strzec.
- Mamy rozkaz cię utrzymać
- Albo na dnie, na dnie twoim lec,
- Albo na dnie z honorem lec.

W Cyfrowej Bibliotece Polskiej Piosenki możemy przeczytać: Adam Kowalski (1898 Rzeszów- 1947 Edynburg) napisał w 1925 roku piosenkę „Morze, nasze morze” w okresie przekształcania się wioski rybackiej Gdyni w port handlowy i wojenny.

Droga wodna Ożarów Mazowiecki – Bałtyk

Po zbadaniu, że Ożarów Mazowiecki ma dostęp do morza bałtyckiego, Wirtualne Muzeum Ożarów Mazowiecki postanowiło uzupełnić przedwojenne zdjęcie i przywrócić uroczystość w Ożarowie. Była to super zabawa i okazja do integracyjnego spotkania.

Nasza nieduża flota została przygotowana. Szlak wytyczony. Kanał Ożarowski, który powstał w 1930 roku gwarantuje nam dostęp do Bałtyku.

Odkrycie zdjęcia ze Święta Morza w Ożarowie, tak nieoczywiste i zaskakujące spowodowało, że wspólnie z Biblioteką Powiatową im. Ireny Zarzyckiej w Ożarowie Mazowieckim przygotowaliśmy wydarzenie pod tytułem „Święto Morza w Ożarowie Mazowieckim”.

Wpisało się ono doskonale w projekt realizowany przez Bibliotekę „Skrzydło w Skrzydło. Inkorporacja na wesoło dla Małych i Dużych”. Jak napisała pani Ewa Pawlak, wicedyrektorka Biblioteki „To międzypokoleniowe przedsięwzięcie jest realizowane przez Bibliotekę Publiczną im. Ireny Zarzyckiej w Ożarowie Mazowieckim w ramach programu „Patriotyzm Jutra. Edycja 2026”, którego operatorem jest Muzeum Historii Polski w Warszawie, a finansowanego ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego”.

Prezentacja multimedialna poprowadziła gości od tej jednej, unikatowej fotografii z Ożarowa poprzez odnalezione zdjęcia z obchodów święta w sąsiedzkiej miejscowości aż do obchodów Świeta Morza w kraju. Mieliśmy też możliwość poznać „Jak to z odzyskaniem dostępu do morza było?”.

.Pod koniec prezentacji pokusiliśmy się o karaoke i wszyscy zaśpiewaliśmy ‘Morze, nasze morze”, pieśń napisana przez Adama Kowalskiego w 1925 roku.

Wirtualne Muzeum miało niespodziankę na zakończenie. Był to film o wodowaniu naszych stateczków na Kanale Ożarowskim Symbolicznie statki te mogą przez Utratę, Bzurę i Wisłę dotrzeć do Bałtyku.

Już wkrótce:

Prezentację w postaci książkowej można obejrzeć na stronie www.wmom.pl pod linkiem.