„W parku pod platanem pani siądzie z panem da mu słodkie usta rozkochane”, śpiewał Mieczysław Fogg, a potem Jerzy Połomski i wielu innych artystów, w piosence zatytułowanej Kiedy znów zakwitną białe bzy. Ten wielki przebój znany w Europie od 1928 roku napisał niemiecki kompozytor Franz Doelle. W Polsce zyskał popularność od czasów międzywojennych, znany dzięki romantycznemu tekstowi Mariana Hemara. Bohaterami piosenki są oczywiście białe bzy, ale ławeczka dla zakochanej pary stoi w parku – pod platanem!
Platany to cała rodzina drzew, obejmująca 9 gatunków, które występują przede wszystkim w Ameryce, ale także w Europie i Azji. W Polsce najczęściej uprawiany jest gatunek mieszańcowy – platan klonolistny (Platanus xacerifolia). Platany z pewnością nie należą do najbardziej popularnych drzew w naszym kraju, ale na pewno są w grupie tych najpiękniejszych, wyniosłych, niezastąpionych w dużych parkach i dobrze zaplanowanych alejach miejskich, gdzie zapewniają przyjemny, chłodny cień w upalne lato.
Są to duże drzewa, dorastające do 20-50 m wysokości, o szerokiej, rozłożystej, zaokrąglonej koronie. Szczególnie duże korony wytwarzają platany rosnące samotnie. Charakterystyczną cechą platanów jest ich kora, która łuszczy się łaciato. Odrywające się łatki o nieregularnym kształcie odsłaniają głębsze warstwy kory w kolorze brązu, różnych odcieni zieleni, a nawet żółci. Mozaika kolorów na pniu platana wygląda bardzo interesująco, a szczególnie widoczna jest w okresie bezlistnym.
Liście platanów przypominają liście klonu pospolitego: są szerokie i składają się z kilku ostro zakończonych klap. Kwiaty platana mają kulisty, główkowy kształt i zwisają na krótkich szypułkach. Atrakcyjnie wyglądają natomiast owoce platanów, także kuliste, połączone po kilka razem (najczęściej 2-3) na długich, zwisających szypułkach. Owoce pozostają na drzewach jeszcze co najmniej kilka tygodni po opadnięciu liści i są oryginalną ozdobą drzew w okresie późnej jesieni.
 |
 |
W Polsce platany znane są co najmniej od XVIII wieku, głównie jako ozdoby parków i ogrodów otaczających dawne rezydencje. Najbliżej Ożarowa możemy spotkać liczące ponad 250 lat egzemplarze przy pałacach książąt Radziwiłłów: w Nieborowie i Warszawie.
 |
 |
 |
|
Platan w Nieborowie zasadzony, jak głosi tabliczka, w 1770 roku. Drzewo mierzy w obwodzie 660 cm, wysokość platanu ok. 30 m, wiek ok. 255 lat
Nasze platany
Zachował się też jeden egzemplarz, ponad stuletni, w Parku Ołtarzewskim. Rośnie po lewej stronie klombu przy głównym wejściu do parku od ul. Lipowej. Przed laty było to miejsce położone blisko zachodniej fasady dworu Kierbedziów, zbombardowanego we wrześniu 1939 roku.
Możemy wyliczyć jego wiek chociażby na podstawie informacji z Kuriera Porannego o zakładaniu parku w Ołtarzewie przez Stanisława Kierbedzia. Był to 1883 rok.
Kurier Poranny z 1883 roku
Platan w Parku Ołtarzewskim ma ok. 140 lat.
Przy Szkole Podstawowej im. Adama Mickiewicza w Umiastowie, dzięki opiece i darom pana Janusza Marczyńskiego, który był dyrektorem Miejskiego Przedsiębiorstwa Robót Ogrodniczych Sp. z o.o. w Umiastowie (popularnie zwanego szkółką w Umiastowie) rośnie platan, który ma około 65 lat.
Platan koło starej SP w Umiastowie.
Pamiętam, że przed laty w parku przy dworze w Umiastowie rósł okazały platan pamiętający zapewne czasy z przełomu XIX i XX wieku.
Od blisko dwudziestu lat mamy w naszej gminie chyba najdłuższą aleję platanową w powiecie Warszawskim – Zachodnim. W miejscowości Kaputy, obok popularnego i ciągle rozwijającego się Centrum Widowiskowo Sportowego, zaczynając od ul. Sochaczewskiej w kierunku północnym – biegnie ponad półkilometrowa aleja obsadzona platanami. Jest ich 70. Inicjatywa „platanowa” podjęta 2008 roku w Urzędzie Miasta i Gminy nawiązywała do popularnego w XIX wieku zwyczaju nasadzeń śródpolowych, oddzielających poszczególne uprawy, a także będących naturalną osłoną przed wiatrami wiejącymi zwłaszcza z kierunków zachodnich. Dzisiaj te wspaniale rosnące, drzewa są ozdobą pejzażu i zachęcają do długich, spokojnych spacerów. Może z czasem pojawią się też tutaj ławeczki i będzie jak w piosence: kiedy znów zakwitną białe bzy.
 |
 |
Aleja 70.platanów w Kaputach
Dwa platany z alei w Kaputach nocą
Platanów w naszej okolicy przybywa. Zdarzają się też w przydomowych ogrodach, ale tam trzeba im zaplanować więcej miejsca, drzewo potrzebuje ok 100 m² aby mogło się dobrze rozwijać i w przyszłości cieszyć swoim pokrojem. Obsadzane są też ulice miasta; jak nowopowstała ulica Józefa Piłsudskiego – pomiędzy osiedlami Zientarówka i Ołtarzew – przy której od pięciu lat rośnie 16 platanów.
Platany przy ulicy Józefa Piłsudskiego
Sadzone przy ulicach trzeba z czasem przycinać, cięcie znoszą bardzo dobrze, jeżeli robią to fachowcy. W krajach Europy zachodniej można spotkać wiele bulwarów obsadzonych podwójnym szeregiem platanów wyglądających jak żywe… kandelabry. Przez coroczne usuwanie odrostów uzyskano efekt korony niemal bezlistnej z naroślami w miejscu usuwanych gałązek.
Aleja platanowa w Genewie
Na gruntach ożarowskich zieleń rośnie szczególnie szybko i bez przycinania zadrzewione ulice stały by się z czasem nieprzejezdne.
Platany w naszych okolicach spotkamy w Parku im. Karola Augusta Dittricha w Żyrardowie, parku przy pałacu w Teresinie, w parku przy pałacu mieszczącym prywatne liceum sióstr Niepokalanek w Szymanowie.
Jeśli znasz inne miejsca, gdzie rosną platany, przyślij zdjęcie i napisz w komentarzu.
Kazimierz Stachurski
Zdjęcia:
Kazimierz Stachurski, Grażyna Lipska-Zaremba, Paweł Zdanowicz, zdjęcie tabliczki Jarosław Góralczyk zamieszczone na blogu Moniki Zawiślak „Buszując w ogrodzie”
