Na terenie gminy Ożarów Mazowiecki znajduje się kilkadziesiąt kapliczek przydrożnych. Trudno dziś jednak spotkać kapliczkę nadrzewną.
W sąsiadującym z Duchnicami i Konotopą Żbikowie, najstarszej dzielnicy Pruszkowa możemy zobaczyć wyjątkową kapliczkę zawieszoną na pniu okazałej, wiekowej lipy.
Drzewo ma około 400 lat i rośnie przy wjeździe do ogrodu-arboretum, który otacza dom rodzinny Hoserów usytuowany naprzeciwko Szkółek Żbikowskich przy ulicy Żbikowskiej.
Ulica Żbikowska łączy się dalej z ulicą Inwestycyjną w Konotopie.
400.letnia lipa – pomnik przyrody przy wejściu do arboretum przy willi Hoserów w Żbikowie
Willa Hoserów
Brama i furtka na teren Szkółek Żbikowskich.
Według relacji pana Wojciecha Hosera kapliczka była w tym miejscu od zawsze, odkąd pamiętają obecni właściciele. Towarzyszyła gospodarzom w ciągu 130.letniej historii Szkółek Żbikowskich.
Obecną kapliczkę z wizerunkiem Matki Bożej Ostrobramskiej ufundował ks. Henryk Hoser SAC (1942-2021) (późniejszy arcybiskup) przed wyjazdem na misje w 1975 r. Abp. Henryk Hoser był wtedy po święceniach kapłańskich, które przyjął 16.06.1974 roku w kościele seminaryjnym w Ołtarzewie.
Kapliczka nadrzewna, skrzynkowa, drewniana, wnętrze z wizerunkiem MB Ostrobramskiej osłonięte szybką. Obudowana ścianami, zwieńczona dwuspadowym, metalowym dachem.
Pierwszym wizerunkiem w kapliczce była Matka Boża Częstochowska jednak z czasem materiał uległ zniszczeniu i została zastąpiona nową. Nie udało się ustalić kiedy poprzednia kapliczka została zawieszona na lipie.
 |
 |
Lipa drobnolistna (Tilia cordata), Pomnik Przyrody, wiek około 400 lat, wysokość 16 m, obwód pnia 413 cm.
Wiele lat temu na lipie znajdowało się gniazdo bocianie.
W dokumentacji Zespołu Ogrodniczego Hosera zamieszczonej na stronie zabytek.pl możemy przeczytać o parku w Żbikowie: „Według informacji podanych przez komisję podczas inwentaryzacji przeprowadzonej w 1979 r. najstarszymi drzewami na terenie obiektu są dwa około 400-letnie okazy lip drobnolistnych. Jedna z lip rosnąca przy wjeździe na teren parku arboretum jest uznana za Pomnik Przyrody. Druga lipa, również stara, rosnąca na terenie gospodarstwa w pobliżu drogi jest niestety w takcie zamierania w wyniku dużych ubytków korony. Obie lipy drobnolistne (Tilia cordata) stanowiły kiedyś obsadzenie starego traktu przebiegającego przez teren gospodarstwa”.
Dawny trakt z Warszawy do Grodziska, obecnie na odcinku przy Szkółkach Hosera ulica Żbikowska. Tu też rosną po obu stronach drogi stare lipy.
 |
 |
Druga lipa drobnolistna przy ceglanym ogrodzeniu.
Lipa rośnie na terenie Szkółek Żbikowskich, przy ceglanym murze. Pod koniec lat 70- tych lipa zaczęła zamierać, jednak zregenerowała i obecnie jest w dobrym stanie. Dwie wiekowe lipy, które przetrwały do dziś są świadkami historii i chlubą szkółek.
Lipa- królowa polskich drzew na stronie SGGW.
Trakt z Warszawy do Grodziska [Mazowieckiego]
Przed wybudowaniem Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej połączenie Warszawy z Grodziskiem Mazowieckim (do 1928 r Grodzisk) stanowił trakt pocztowo-komunikacyjny, który przebiegał przez Bronisze, Konotopę i Żbików, gdzie była stacja dyliżansów. Dalej gościniec prowadził przez Mosznę i Brwinów do Grodziska.
Trakt był ziemny, błotnisty. Na odcinku między Żbikowem i Konotopą teren był podmokły i grząski, po dużych opadach deszczu konie topiły się w bagnie. Stąd pochodzi nazwa wsi Konotopa (dawniej Koniotopa). Przy trakcie w okolicy Konotopy stały dwie drewniane karczmy.
Pod koniec XVIII wieku Konotopa z folwarkiem przeszła na własność Seminarium Duchownego Św. Jana Chrzciciela w Warszawie. Od 1798 r. była dzierżawiona przez seminarium wraz z wsią Żdżary (Zdziary). W 1865 roku, po upadku Powstania Styczniowego nastąpiła ich konfiskata przez władze carskie.
W tamtych czasach gościńce obsadzano z obu stron drzewami, które miały chronić podróżnych przed słońcem, deszczem lub śniegiem. Najczęściej sadzonymi gatunkami drzew były: lipy, jesiony, dęby, klony i topole. Przy trakcie między Żbikowem, a Konotopą rosły lipy.
Trakt na dawnych mapach
Na mapach nr. 2,4,6 widoczny jest stary trakt, przy którym w okolicy Konotopy zaznaczone są: kaplica, dwie drewniane karczmy i wiatrak. Mapy znajdują się na stronie parafii Żbików. parafia-zbikow.pl w dziale Żbików i okolice na starych mapach
Aleje i ulice z lipami w gminie Ożarów Mazowiecki:
- Aleja Lip w Duchnicach
- Aleja Lip w Wolicy i ulica Lipowa
- ulica Lipowa, dawniej Aleja Lipowa w Ołtarzewie.
Kapliczki nadrzewne- ciekawostka
Z kapliczkami nadrzewnymi wiąże się ciekawa historia. Dawniej drzewo, na którym zawieszano kapliczkę było uważane za poświęcone. Drwale przekazywali sobie, że kiedy zetną takie drzewo może ich spotkać nieszczęście lub śmierć. Dlatego drzewa te często dorastały do kilkuset lat stając się pomnikami przyrody.
Źródła:
Zabytek.pl – Zespół Ogrodniczy Hosera. Park w Żbikowie. Ewidencja Zabytkowych Parków Województwo Warszawskie, 1981 r.
„Utrato, ty moja Utrato”, Jerzy Kaleta
parafia-zbikow.pl/ Historia/ Żbików i okolice na starych mapach.
Mapa- Okolica Warszawy w diametrze piąciu mil. 1794 r /Polona/, (widoczny trakt z Warszawy przez Bronisze, Konotopę, Żbików
Dziękuję panu Wojciechowi Hoserowi za przekazanie informacji do wpisu i możliwość zrobienia zdjęć.
Zdjęcia w tekście autorstwa Ewy Marczyńskiej zostały wykonane w 2025 i 2026 roku.
Kapliczka na lipie w Żbikowie
Na granicy Żbikowa rośnie lipa wiekowa,
Wita gości i zaprasza do swego ogrodu
Na sercu jak medalik ma kapliczkę małą
Zwykłą, drewnianą, ale jakże piękną
Razem otaczają to miejsce opieką.
Ewa Marczyńska