Pilaszków to wieś położona w województwie mazowieckim w powiecie warszawskim zachodnim w gminie Ożarów Mazowiecki.

Tuż przed bramą wjazdową do zachowanego dworu w Pilaszkowie znajduje się cmentarz wojenny z 1939 roku żołnierzy poległych 12 i 13 września w tzw. Bitwie Ołtarzewskiej.

02-DSC03509-Pilaszków-dwor
Dwór w Pilaszkowie

01-DSC03508-Pilaszków-aleja-wjazdowa
Aleja wjazdowa do dworu w Pilaszkowie

 

Na cmentarzu spoczywa 240 polskich żołnierzy 3 i 4 Pułku Piechoty – 2 Dywizji Piechoty Legionów – Armii ŁÓDŹ – którzy polegli 12 i 13 września 1939r podczas walk stoczonych z najeźdźcą hitlerowskim w rejonie Święcice – Pilaszków – Witki.
Jeden z grobów ma tablicę imienną  23-letniego Stanisława Zbiczaka (Zbiciaka).

04-DSC03518-Pilaszkow-cmentarz-wojenny
Cmentarz wojenny 1939 w Pilaszkowie

 

03-DSC03510-Pilaszkow-cmentarz-wojenny
Cmentarz wojenny 1939 w Pilaszkowie

Na stronie Bohaterowie 1939 roku – Bohaterowie bitwy nad Bzurą

podano listę 34 zidentyfikowanych poległych i sporządzono karty poległych w oparciu o Księgę pochowanych żołnierzy polskich poległych w II wojnie światowej, t. I, Żołnierze września N-Z, kom. red. B. Affek-Bujalska i in., wstęp i red. nauk. E. Pawłowski, Pruszków 1993, s. 324.

 

Pochowani/zidentyfikowani:
1 AJZENBERG Zelik
2 APANOWICZ Mikołaj
3 BERENSZTAJN Moszek
4 BERNASIUK Kazimierz
5 BORENSZTAJN Moszek
6 BORYSIUK Łukasz
7 BRYSZTEL Zotik
8 CHOJNACKI Bolesław
9 DEMCZUK Jeremiasz
10 EJMONT Władysław
11 ERENBERG Alfred
12 ERLICH Majer
13 GATEK Józef
14 JAMMER Alfons
15 KAZIMIERCZAK Wiktor
16 KONDRASZUK Jan
17 KOPROWSKI Stefan
18 OLCZYK Julian
19 ORKIS Jan
20 OŻAREK Bronisław
21 POKRZYWKA Jan
22 PRONIEWICZ Włodzimierz
23 RYBIŃSKI Józef
24 SŁOKA Władysław
25 STANKIEWICZ Mieczysław
26 SZAKOWSKI Stefan
27 SZTEREB Michał
28 TOBER Antoni
29 TOKAŁ Kazimierz
30 WITEK Władysław
31 WROŃSKI Marian
32 ZALEWSKI Antoni
33 ZBICZAK Stanisław
34 ZYMONT Władysław
05-DSC03512-Pilaszkow-cmentarz-wojenny
Cmentarz wojenny 1939 w Pilaszkowie
06-DSC03515-Pilaszkow-cmentarz-wojenny
Cmentarz wojenny 1939 w Pilaszkowie

O 3 Pułku Piechoty Legionów możesz przeczytać na stronie.

Opis walk toczonych 12 września w rejonie Borzęcina Dużego i Pilaszkowa

Na forum portalu Historycy.pl zamieszczono cytat z książki Mieczysława Bielskiego, Grupa Operacyjna „Piotrków”, Warszawa 1991, który tu zamieszczamy:” O świcie [12 września] dowódca 2 DP rozwinął główne siły dywizji. 2 pp zajął stanowiska na szosie Błonie — Ołtarzew. Na prawo w kierunku Rokitna rozwinięto 4 pp, na lewo w kierunku Białut 3 pp. Dowódca 2 DP nie wykorzystał efektów nocnego boju II batalionu 2 pp i 4 pp — nie zgodził się na użycie w tym rejonie odwodowego II batalionu 4 pp ani pozostałych sił 2 pp. Została więc zaprzepaszczona szansa opanowania Ołtarzewa i Ożarowa, pomimo że część pododdziałów znalazła luki w ugrupowaniu wroga i przebiła się do stolicy, np. 9 kompania 4 pp, która przebiła się do Warszawy, wzięła udział w walkach koło parku im. Paderewskiego na Pradze.
O świcie w rejonie Białut 3 pp ppłk. Berka zorganizował natarcie na Pilaszków, Borzęcin Duży. Na przedpolach Borzęcina natarcie załamało się. Izolowany atak nie mógł dać pożądanych wyników. Być może ten właśnie nieudany atak był powodem wahań dowódcy dywizji co do kontynuowania marszu na Warszawę. […]
O godz. 13.00 płk dypl. Staich zarządził odprawę oficerów, na której był również obecny gen. Thommee. Wkrótce też udało się nawiązać łączność z 3 pp. Ppłk Bronisław Laliczyński, dowódca 4 pp, zgłosił wniosek wycofania z pierwszej linii batalionów I i III, które już od 12 godzin znajdowały się w walce i poniosły duże straty. Dowódca dywizji wyraził zgodą na wycofanie tych oddziałów.
2 DP organizowała natarcie w sposób następujący. 3 pp otrzymał rozkaz wykonania uderzenia na osi Witki, Pogroszew, Umiastów. Szosą warszawską miał prowadzić atak II batalion 4 pp na Ołtarzew, Ożarów. Odwód dywizji stanowił 2 pp płk. Czyżewskiego. Pozostałe siły 4 pp zostały skierowane do Błonia celem osłony natarcia 2 DP od zachodu. Jako termin rozpoczęoia natarcia wyznaczono godz. 16.00; miało ono ruszyć łącznie z natarciem 8 DP. […]
2 DP ugrupowała się do natarcia dwurzutowo. Na pierwszej linii znalazły się cztery bataliony piechoty, a w drugim rzucie piąć. Główne uderzenie miał wykonać 3 pp i podporządkowany mu na czas natarcia II batalion 4 pp. 3 pp miał w pierwszej linii dwa bataliony: III na prawym skrzydle i I na lewym skrzydle; II batalion posuwał się za lewym skrzydłem pułku. Ponieważ łączność od początku szwankowała, II batalion 4 pp podczas akcji nie otrzymał żadnych rozkazów od ppłk. Berka. Artyleryjskie wsparcie natarcia zapewniał II i III dywizjon 2 pal oraz część III dywizjonu 3 pal. Niestety, nie wszystkie baterie mogły być wykorzystane w walce z powodu braku amunicji artyleryjskiej. Zmniejszało to w dużym stopniu siłę uderzeniową 2 DP. […]
Natarcie 2 DP ruszyło z dużym opóźnieniem dopiero o godz. 18.30. Z rejonu Witek w ogólnym kierunku na Pogroszew nacierał 3 pp. Przygotowanie artyleryjskie prowadzone przez II i III dywizjon 2 pal oraz część III dywizjonu 30 pal szybko uległo przerwaniu z powodu braku amunicji, a niektóre baterie odesłano na tyły. Na drodze natarcia 3 pp natrafił na tylne ubezpieczenie niemieckie, które łatwo rozbito. Ok. godz. 22 został zdobyty Pogroszew, gdzie 3 pp otrzymał rozkaz przerwania natarcia. Gen. Thommee telefonicznie nakazał ppłk. Berkowi przerwanie akcji i jednocześnie informował, że otrzymał z Warszawy rozkaz przejścia do działań w kierunku zachodnim celem odciążenia armii gen. Kutrzeby. W zajętym rejonie 3 pp spędził całą noc. Podporządkowany 3 pp II batalion 4 pp, bez łączności z ppłk. Berkiem, ruszył do natarcia w kierunku Ołtarzewa nie napotykając po drodze żadnych oddziałów niemieckich. W nocy dowódca batalionu zatrzymał swoje pododdziały w Płochocinie celem nawiązania łączności z dowództwem dywizji”.

Polecana jest też książka Ludwika Czyżewskiego „Od gór borowskich do Zakroczymia”
Relacja z walk d- cy 2 pp leg – strony od 145 do 163 w tym mapka poglądowa przedstawiająca położenie oddziałów w dniu 13 września.

07-DSC03517Pilaszkow-cmentarz-wojenny
Cmentarz wojenny 1939 w Pilaszkowie
08-DSC03514-Pilaszkow-cmentarz-wojenny
Cmentarz wojenny 1939 w Pilaszkowie
09-DSC03520
Cmentarz wojenny 1939 w Pilaszkowie

 

Notka o cmentarzu znajduje się też na portalu www.DoBroni.pl.

Miejsce zostało również opisane na portalu Geocaching czyli gry terenowej polegająca na poszukiwaniu ukrytych „skarbów” – keszy.

Grażyna Lipska-Zaremba

 

 

 

 

Dodaj komentarz