Część pierwsza historii Bronisz
Pierwsza wzmianka o Broniszach według „Słownika Historyczno-Geograficznego Ziemi Warszawskiej w Średniowieczu” opracowanego przez Adama Wolffa i Kazimierza Pacuskiego pochodzi z 1421 roku i miejscowość występuje pod nazwą Wolica. Jest własnością szlachecką.
Karta ze średniowiecznego manuskryptu
W 1421 roku Jakusz wójt z Ożarowa ma wydzielić ½ swej części Wolicy Więcławowi, któremu ją sprzedał. W 1422 roku Wszebor z Mor zaręczył za Jakusza z Umiastowa, że odstąpi Więcławowi z Bożejek (osada dziś nie istnieje, leżała koło Konotopy, potem weszła w skład dóbr Gołąbki) ½ swej części w Wolicy w 30 kopach groszy szerokich.
W 1422 roku jest wzmianka o Broniszu w Wolicy oraz Bronisławie i Macieju z Wolicy. W 1423 roku Stanisław Czech, Jan Tłusto dziedzice z Kłodna, Stanisław z Bożejek i Tomasz z Czubina sprzedają Rafałowi z Gołąbek części w Bożejkach, które mieli wcześniej od Wojsława z synami swoimi Więcławem i Maciejem oraz część Wolicy kupioną od Jakusza z Umiastowa koło granic Rafała z Gołąbek.
W 1424 Rafał z Gołąbek swe części w Gołąbkach i Bożejkach oraz część kupioną w Wolicy odstępuje Mikołajowi (zw. Korytko) z Odolan w zamian za Odolany. W 1424 bracia Stanisław, Wisław, Andrzej i Paweł z Orłów (osada dziś nie istnieje, leżała koło Konotopy i Bożejek) wypuścili Broniszowi z Wolicy Umiastowo; Bronisz zastawia na 34 lata Tomaszowi z Orłów Umiastowo za 8 ½ kopy groszy pod przepadkiem. W 1428 Marek i Zygmunt z Gołąbek sprzedają swe części w Gołąbkach, Bożejkach, Wolicy i Konotopie Pietraszowi z Odolan za 200 kóp groszy pospolitych.
W 1429 bracia Mikołaj i Bronisz z Wolicy mają usypać między sobą granicę. W 1429 Paweł z Orłów ma zaręczyć Broniszowi z Wolicy, że dzieci Świechny, siostry Bronisza zrzekną się wobec księcia praw do Wolicy i Umiastowa.
W 1445 Dorota, Małgorzata Katarzyna córki Bronisza z Wolicy kwitują swoich braci Jana i Piotra z Wolicy z zadość uczynieniem za dobra w Wolicy i Umiastowie .
W 1472 Bronisz i Jan synowie Jana z Wolicy sprzedają swe części w Umiastowie i Wolicy za 40 kóp groszy w półgroszach Piotrowi Broniszowi [stryjowi].
Od 1507 roku ukazuje się nazwa Wola Bronyszewska. W 1507 Stanisław Bronisz z Woli Bronyszewskiej, 1520 był Piotr z Woli Bronyszewskiej, w 1533 bracia Piotr i Jan Broniszowie z Woli Bronyszewskiej; w 1563 Paweł syn Piotra Bronisz herbu Junosza (właściwie Pierzchała) z Bronisz;
w 1580 pobór z działu zmarłego Stanisława Bronisza od ½ włóki bezkmiecej.
W 1790 roku w Broniszach, według „Taryfy dymów” z lat 1789 i 1790, funkcjonował młyn. W XIX wieku wieś Bronisze miała 50 morgów, folwark zaś 322 morgów co razem dawało ponad 12 włók.
W 1580 roku wieś Bronisze posiadał Stanisław Bronisz.(5) W roku tym otrzymał konsens na wykupienie starostwa wareckiego. W 1605 roku Pawłowi synowi Jana, przyznał dług Gołaszewski. W tym samym roku Paweł z synowcami:Piotrem,Andrzejem i Krzysztofem, synami Krzysztofa, kwitował w Lublinie dłużnika. W 1608 r wymieniani są Andrzej i Krzysztof, synowie Piotra Pawła. W 1610 r. wzmianka o Ewie Kosińskiej wdowie po Andrzeju. Krzysztof zabezpieczył posag żonie, Maryannie z Mikołajewskich w 1610 roku. Jan syn Krzysztofa, z żoną Anną z Podowskich, zeznał zapis dożywocia w 1638 roku. Tenże Jan sprzedał Bronisze i Pustoły Słomkowskiemu w 1641 roku.
Można przypuszczać, że nazwa miejscowości Bronisze pochodzi od imienia szlachcica Bronisz, o którym jest wzmianka w 1422 roku. Z czasem imię to przekształciło się w nazwisko a następnie w nazwę miejscowości. Trwało to na przestrzeni co najmniej 150 lat. Przez ten okres z miejscowością Wolica, następnie Wola Bronyszewska a na końcu Bronisze byli związani szlachcice z rodu Bronisz.
Chłopi przy pracy. Miniatura z początku XVI wieku
W 1580 roku Bronisze należały do parafii Żbików². Wymieniony jest Albert Rebieński jako dzierżawca ½ włóki (ok. 8,5 ha) po zmarłym Stanisławie Broniszu.
Do parafii Żbików³ w 1580 r należały wówczas następujące miejscowości:
Żbików, Zdziary (obecnie część północnego Piastowa), Bąki, Popowka (Popowek), Gąsino, Wieska Pogroszewska, Tworków, Konotopa, Domaniewo, Pogrosewo Maior, Pogrosewo Koprki, Wola Sękowa (Wolskie), Białe, Czajki Maior Korab, Czajki Minor, Czajki Kobyłka, Sokołki, Duchnice, Ołtarzewo, Bronisze, Gołembki, Swabi Bożeje (Szamoty), Czechowice.
Miejscowości leżące w sąsiedztwie Bronisz – Mory, Orły, Macierzysz, Szeligi w 1580 roku należały do parafii w Babicach.
Z historii parafii Żbików opracowanej przez Tomasza Błażejewskiego wynika, że w 1833 roku według wykazu wsi płacących dziesięciny do parafii Żbików należały:
- Wolskie, 2. Pogroszewo, 3. Koprki, 4. Ołtarzew, 5.Bronisze, 6. Szamoty, 7. Czechowice, 8. Gołąbki, 9. Żdzary, 10. Konotopa, 11. Duchnice, 12. Gąsin, 13. Michałowice, 14. Podolszyna, 15. Koszajec-koloniści, 16. Gromada Saniżewsie, 17. Dwór Pruszkowski, 18. Sołectwo Janczewskiego.
Administracyjnie Bronisze w XVI wieku należały do Ziemi Warszawskiej powiatu warszawskiego.
Ziemia Warszawska w XVI wieku
Występował jeszcze powiat tarczyński i błoński.
Witold Małcużyński w wykazie porównawczym wsi powiatu warszawskiego opracowanym na zasadzie rejestrów poborowych ze stuleci XVI, XVII, XVII, XIX podaje, że:
w XVI wieku Bronisze należały do Broniszów i miały ½ łana (ok. 8,5 ha),
w XVII wieku Bronisze należały do Omiecińskiego i miały 1 łan (ok. 17 ha) i 3 domy,
w XVIII wieku Bronisze należą do Szymanowskiego, starosty klonowskiego i posiadają w 1775 roku 5 domów włościańskich i 5 domów innych a w 1789 12 domów ogółem,
w XIX wieku Bronisze należały do Moszczeńskich.
Jan Mikołajczyk
Literatura;
- Adam Wolff i Kazimierz Pacuski. Słownik Historyczno-Geograficzny Ziemi Warszawskiej w Średniowieczu.
- Adolf Pawiński. Źródła Dziejowe Tom XVI Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym.
- Tomasz Błażejewski. Historia Parafii Żbików.
- Witold Małcużyński. Rozwój Terytorialny Miasta Warszawy.
- Boniecki, Herbarz Polski tom II str. 145
